Legalizacja pobytu

Wniosek o nadanie statusu uchodźcy

 

Wniosek o status uchodźcy cudzoziemiec składa osobiście do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Jeśli nie posiada prawa wjazdu na terytorium Polski, może to zrobić za pośrednictwem komendanta placówki Straży Granicznej - podczas kontroli granicznej przy wjeździe na terytorium Polski. Trzecią możliwością jest złożenie wniosku poprzez komendanta oddziału Straży Granicznej, obejmującego swoim terytorialnym zasięgiem działania m.st. Warszawę.

 

Wniosek obejmuje małoletnie dzieci cudzoziemca, a także małżonka, jeśli wyrazi on pisemnie swoją zgodę. Małżonek może też wystąpić z własnym wnioskiem i wtedy dotyczące go postępowanie prowadzone jest oddzielnie.

 

We wniosku uchodźca powinien podać:
- swój kraj pochodzenia,
- powód uzasadnionej obawy przed prześladowaniem.

 

Przy składaniu wniosku cudzoziemiec składa paszport w depozycie. W zamian dostaje tymczasowe zaświadczenie tożsamości cudzoziemca (TZTC), które uprawnia do pobytu w Polsce. Dokument ten ważny jest 30 dni. Następnie jego ważność przedłuża się, o ile nie została wydana decyzja ostateczna.

 

W przypadku, gdy wniosek nie zawiera imienia i nazwiska cudzoziemca lub informacji, z jakiego kraju pochodzi, lub cudzoziemiec nie zgodzi się na pobranie odcisków palców lub fotografowanie, może on zostać pozostawiony bez rozpoznania. Nie powinno to jednak stanowić przeszkody dla ponownego złożenia wniosku w przyszłości.

 

Ośrodek dla cudzoziemców ubiegających się o nadanie statusu uchodźcy

 

Cudzoziemcy ubiegający się o status uchodźcy, w razie braku środków na pokrycie kosztów pobytu w Polsce, mogą zwrócić się o pomoc w ośrodkach dla cudzoziemców. Muszą w tym celu złożyć wniosek, w którym oświadczą, że nie mają pieniędzy na pokrycie kosztów utrzymania, zobowiązani są także poddać się badaniom lekarskim i zabiegom sanitarnym.

 

Ośrodek zapewnia cudzoziemcom:

  • mieszkanie,
  • wyżywienie (w szczególnych uzasadnionych przypadkach cudzoziemiec mieszkający w ośrodku może otrzymać pieniądze na zakup wyżywienia we własnym zakresie zamiast jedzenia zapewnianego przez ośrodek),
  • stałą pomoc pieniężną (kieszonkowe),
  • bilety na przejazdy w sprawach związanych z postępowaniem o status uchodźcy, przejazdy do lekarza oraz w innych szczególnie uzasadnionych wypadkach,
  • przybory i książki szkolne,
  • jednorazową pomoc na zakup odzieży i obuwia,
  • bezpłatną naukę języka polskiego i podstawowe materiały niezbędne do nauki języka (w niektórych ośrodkach działają także przedszkola).
  • Cudzoziemiec może przebywać w ośrodku w czasie postępowania o nadanie statusu uchodźcy oraz przez okres 14 dni od jego zakończenia. Cudzoziemiec, który uzyskał status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zgodę na pobyt tolerowany, może przebywać w ośrodku przez 2 miesiące od zakończenia postępowania, o ile złoży odpowiedni wniosek.

 

Wywiad statusowy i postępowanie dowodowe

 

Przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji cudzoziemiec jest przesłuchiwany w celu ustalenia czy jest on uchodźcą (zgodnie z definicją Konwencji Genewskiej), w języku ojczystym cudzoziemca, często z udziałem tłumaczy. Pytania dotyczą przede wszystkim spraw związanych z obawą przed prześladowaniem, ale pojawiają się również pytania dotyczące realiów życia w kraju pochodzenia, zwyczajów itp. Jeżeli osoba uczestnicząca w wywiadzie nie zgadza się z treścią protokołu, ma prawo odmówić jego podpisania. Po zakończeniu przesłuchania, urzędnik ma obowiązek wydania cudzoziemcowi kopii protokołu, jeżeli cudzoziemiec tego zażąda.

 

Podczas przesłuchania cudzoziemiec ubiegający się o status uchodźcy ma prawo do składania dokumentów - zdjęcia wykonane w kraju pochodzenia, listy, legitymacje partii politycznych, zaświadczenia lekarskie, filmy, nagrania dźwiękowe - potwierdzających to że jest uchodźcą. Często mają one kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Postępowanie o nadanie statusu uchodźcy może się zakończyć przyznaniem ochrony w postaci statusu uchodźcy, ochrony uzupełniającej lub zgody na pobyt tolerowany (w tej kolejności rozpatrywane będą rodzaje ochrony). Jeśli cudzoziemiec nie otrzyma żadnej z wymienionych form ochrony, oznacza to decyzję o jego jego wydaleniu.

 

Status uchodźcy

 

Otrzymując status uchodźcy, cudzoziemiec nabywa szereg praw, jak prawo do bezterminowego pobytu, do pracy, prowadzenia działalności gospodarczej, do świadczeń pomocy społecznej, ubezpieczeń zdrowotnych, podróżowania za granicę itd. Jednak takich osób nie jest zbyt wiele. Według danych UDSC w 2009 roku o status uchodźcy ubiegało się ponad 10,5 tys. osób, a przyznano go tylko 133 osobom.

 

Ochrona uzupełniająca

 

Ochrona uzupełniająca jest udzielana osobom, którym odmówiono nadania statusu uchodźcy, lecz które w przypadku powrotu do kraju pochodzenia będą realnie narażone na ryzyko doznania poważnej krzywdy poprzez: orzeczenie kary śmierci lub egzekucję, tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie, poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia, wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji wewnętrznego lub międzynarodowego konfliktu zbrojnego.

 

Cudzoziemiec, któremu przyznano status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, nabywa szereg praw. Najważniejsze z nich to:

  • prawo pobytu w Polsce - uchodźca nie może być wydalony z Polski, poza wyjątkowymi okolicznościami, o których mowa w art. 32 i 33 Konwencji Genewskiej. Cudzoziemcowi, który uzyskał status uchodźcy wydaje się kartę pobytu na 3 lata, zaś osobie objętej ochroną uzupełniającą - na 2 lata,
  • prawo do pracy - cudzoziemiec może pracować na takich samych zasadach jak obywatel polski (nie potrzebuje specjalnego zezwolenia na pracę),
  • prawo do prowadzenia działalności gospodarczej na takich samych zasadach jak obywatel polski,
  • prawo do świadczeń pomocy społecznej, otrzymywania zasiłków rodzinnego, pielęgnacyjnego i wychowawczego,
  • prawo do ubezpieczenia zdrowotnego: cudzoziemiec może ubezpieczyć się dobrowolnie w Narodowym Funduszu Zdrowia lub podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, wynikającego z umowy o pracę, może również zostać objęty ubezpieczeniem po zarejestrowaniu się jako osoba bezrobotna,
  • prawo do pomocy integracyjnej,
  • prawo do nauki w szkołach podstawowych, gimnazjalnych, ponadgimnazjalnych (licea, technika) oraz wyższych (na takich samych zasadach jak obywatel polski),
  • możliwość podróżowania za granicę - osoby, którym przyznano status uchodźcy, otrzymują dokument podróży nazywany paszportem genewskim, upoważniajacy do wjazdu bez konieczności uzyskania wizy do państw sygnatariuszy europejskiego porozumienia z dnia 20 kwietnia 1959 r., natomiast osoby z ochroną uzupełniającą mogą wjeżdżać bez wizy na terytorium państw sygnatariuszy układu Schengen,
  • osoby, którym przyznano status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą mają możliwość ubiegania się o zezwolenie na osiedlenie się po 5 latach nieprzerwanego pobytu w Polsce.


Pobyt tolerowany


Zgoda na pobyt tolerowany może zostać przyznana osobom, którym odmówiono statusu uchodźcy i ochrony uzupełniającej, a których z następujących przyczyn nie można wydalić do kraju pochodzenia:

  • wydalenie jest możliwe jedynie do kraju, w którym zagrożone byłby podstawowe prawa cudzoziemca, takie jak: prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego lub w którym narażony byłby on na tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie lub pracę przymusową,
  • wydalenie spowodowałoby naruszenie prawa do życia w rodzinie lub praw dziecka (nie można np. wydalić małżonka obywatela RP),
  • wydalenie jest niemożliwe z przyczyn niezależnych od organu wykonującego decyzję o wydaleniu i od cudzoziemca (nie można np. wydalić bezpaństwowca).


Osoba, której udzielono zgody na pobyt tolerowany uzyskuje:

  • prawo do pobytu w Polsce - cudzoziemiec otrzymuje kartę pobytu na rok,
  • takie same prawa jak uchodźcy i osoby, które uzyskały ochronę uzupełniającą, z wyjątkiem prawa do pomocy integracyjnej oraz prawa do bezpłatnego studiowania na uczelniach wyższych. Zmniejszony jest również zakres przysługującej osobom z pobytem tolerowanym pomocy społecznej (może być udzielona jedynie w formie w formie schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania oraz zasiłku celowego). Osoby te mogą wyjeżdżać zagranicę na takich samych zasadach jak osoby, które uzyskały ochronę uzupełniającą. O zezwolenie na osiedlenie się mogą ubiegać się po 10 latach nieprzerwanego pobytu w Polsce.


Ochrona czasowa


Ochrona czasowa dotyczy cudzoziemców, którzy przybywają do Polski masowo, ponieważ tam skąd pochodzą toczy się wojna, wojna domowa lub konflikt etniczny, miała miejsce obca inwazja lub dochodzi do rażących naruszeń praw człowieka. Udzielana jest do momentu, kiedy możliwy staje się bezpieczny powrót do uprzedniego miejsca zamieszkania, jednak nie dłużej niż na rok (istnieje możliwość jej dwukrotnego przedłużenia na okres 6 miesięcy).

 

Osoba, której udziela się ochrony czasowej uzyskuje:

  • kartę pobytu i zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony ważne rok,
  • bezpłatne zakwaterowanie i wyżywienie (jeżeli nie posiada własnych dochodów),
  • prawo do bezpłatnej opieki medycznej,
  • prawo do pracy - cudzoziemiec może pracować na takich samych zasadach jak obywatel polski (nie potrzebuje specjalnego zezwolenia na pracę),
  • prawo do prowadzenia działalności gospodarczej na takich samych zasadach jak obywatel polski,
    prawo do nauki w szkołach podstawowych, gimnazjalnych, ponadgimnazjalnych (licea, technika) oraz wyższych (na takich samych zasadach jak obywatel polski),
  • możliwość uzyskania polskiego dokumentu podróży, o ile nie posiada innego.


Azyl


Azyl może zostać przyznany osobie, gdy jest to niezbędne dla jej ochrony i gdy przemawia za tym ważny interes Polski.

 

 

Więcej szczegółów w: